Dạng 3. Sử dụng đồ thị của hàm số $f ^{′} (x)$ để tìm điểm cực trị của hàm số $ f(x)$
Phương pháp:
- Xác định hoành độ giao điểm của đồ thị hàm số $f ^{′} (x)$ với trục hoành để tìm nghiệm của phương trình $ f ^{′} (x)=0$.
- Xác định vị trí của đồ thị hàm số $f ^{′} (x)$ so với trục hoành để tìm dấu của $ f ^{′} (x)$: nếu đồ thị hàm số $ f ^{′} (x)$ nằm phía trên trục hoành thì $ f ^{′} (x)$ nhận giá trị dương, nếu đồ thị hàm số $ f ^{′} (x)$ nằm phía dưới trục hoành thì $ f ^{′} (x)$ nhận giá trị âm.
- Lập bảng xét dấu của $f ^{′} (x)$, rồi kết luận khoảng đồng biến, nghịch biến, điểm cực trị của hàm số $ f(x)$.
Bài tự luận Cực trị của hàm số · Bài 22
Cho hàm số $y=f(x)$ có đạo hàm trên $ \mathbb{R}$ và đồ thị hàm số $ y=f ^{′} (x)$ như Hình.
a) Tìm khoảng đồng biến, nghịch biến, điểm cực trị của hàm số $f(x)$.
b) Xét hàm số $g(x)=f(x)-x$. Hàm số $ g(x)$ có bao nhiêu điểm cực trị?
Xem lời giải
Lời giải
a) Do hàm số $y=f(x)$ có đạo hàm trên $ \mathbb{R}$ nên hàm số $ y=f(x)$ xác định trên $ \mathbb{R}$.
Căn cứ vào đồ thị hàm số $y=f ^{′} (x)$, ta có: $ f ^{′} (x)=0$ khi $ x=-3,x=0,x=3$. Dựa vào vị trí của đồ thị hàm số $ y=f ^{′} (x)$ so với trục hoành, ta có bảng xét dấu $ f ^{′} (x)$ như sau:
Vậy hàm số $y=f(x)$ đồng biến trên mỗi khoảng $ (-\infty ;0)$ và $ (3;+\infty )$; nghịch biến trên khoảng $ (0;3)$.
Hàm số $y=f(x)$ đạt cực đại tại $ x=0$ và đạt cực tiểu tại $ x=3$.
b) Do hàm số $y=f(x)$ xác định trên $ \mathbb{R}$ nên hàm số $ y=g(x)$ cũng xác định trên $ \mathbb{R}$.
Ta có: $g ^{′} (x)=f ^{′} (x)-1;g ^{′} (x)=0$ khi $ f ^{′} (x)=1$. Số nghiệm của phương trình $ g ^{′} (x)=0$ là số giao điểm của đồ thị hàm số $ y=f ^{′} (x)$ với đường thẳng $ y=1$.
Căn cứ vào đồ thị hàm số $y=f ^{′} (x)$ ở Hình, ta có phương trình $ f ^{′} (x)=1$ hay $ g ^{′} (x)=0$ có 4 nghiệm phân biệt. Gọi 4 nghiệm đó theo thứ tự từ bé đến lớn là $ a,b,c,d$.
Dựa vào vị trí của đồ thị hàm số $y=f ^{′} (x)$ so với đường thẳng $ y=1$, ta có bảng xét dấu $ g ^{′} (x)$ như sau:
Vậy hàm số $g(x)=f(x)-x$ có 4 điểm cực trị.